Грузияда жумушчулар оңчулардын эки түрүнө каршы турушат
Ишембидеги шайлоону Грузиядагы көптөр өлкөнүн геосаясий багытын аныктаган чечим деп карашат. Эмгек активисттер үчүн максат — автократиялык өкмөт менен эмгекчилердин кызыкчылыгын четке каккан оппозициянын үстүнөн социалдык маселелерди күн тартибиндеги негизги тема кылуу.
«Алар resmi түрдө моюнга алышпайт, бирок бул жигиттер компаниянын кызыкчылыгы үчүн иштеп жатышканын баары билет. Алар бизге, забастовкада тургандарга карата абдан агрессивдүү», — деп түшүндүрөт отуз жаштагы профсоюз активисти Тамар Ансиани. Ал пикет менен өзүнүн иш орду ортосунда турган аялдар тобуна карап башын чайкайт. Алардын бардыгы кара кийимде, айрымдары беткап кийишет. Ансиани менен анын кесиптештери буларга «зондерлер» деп кайрылышат — бул сөз нацисттик «зондеркоманда» терминнен алынган жана саясий оппоненттерди коркутуу үчүн жалданган штаттан тыш адамдардын тобун билдирет.
Бул көрүнүш Грузияга гана тиешелүү эмес. 2014-жылдагы Украинадагы Майдан революциясы маалында «титушки» деп аталган окшош тобокелчилик кылуучулар оппозициялык демонстранттарды ур-токмоктоп кеткен. Грузияда да бул толугу менен жаңылык эмес. Он жылдан ашык мурун неолибералдуу про-орус эмес, про-чыгыш деген реформатор Михаил Саакашвили каршылык көргөзүүлөрүн басып-жанчыган кезде зондерлер анын репрессивдик куралынын бир бөлүгү болуп келген.
Бирок бул саясат маданияты канчалык эле аз өзгөргөнүн көрсөтүп турат — мурда оппозицияда болуп, эми он эки жылдан бери бийликте жүргөн «Грузинская мечта» партиясынын учурунда да. Зондерлер жакында кайрадан сценага чыгышты. Жазында, чет өлкөлүк агенттер тууралуу мыйзамга каршы массалык демонстрациялар учурунда, бийлик менен байланыштуу деп шектелген зондерлер түнкүсүн протестчилерди урган учурлар болгон. «Бул протесттер маалы менен бир эле нерсе», — деп айтат Ансианинин кесиптеши жана забастовкадагы жаран Камиль Азимови, ал сентябрда үйүндө беткапчан эркектер тарабынан сабалган. Ал бул чабуул өзүн коркутуп, забастовкадан чыгаруу аракет болуп эсептелерин айтат. Бирок ишкананы коргоо үчүн зондерлерди колдонуу — батыш компаниясын эмгекчилерге каршы коргоонун жаңы ыкмасы, ал геосаясий клишелердин артындагы чындыктарды ачып көрсөтөт, коомдук талкууда үстөмдүк кылып келет.
Парламенттик шайлоого, бул ишембиде өтө турганга, жакындоого бир нече жума болду жана Грузия кең көчөлөрдү үгүт плакаттары менен толтуруп жатат. Бийликтеги миллиардер Бидзина Иванишвилинин «Грузинская мечта» партиясынын плакаттарында Украинадагы кыйроолор Грузиядагы гүлдөп турган шаардык пейзаждар менен салыштырылат. Алар тандоо сунуштайт: Россия менен согушка барууну каалаган про-чыгыш оппозициясы же тынчтыкты камсыз кылган өкмөт. Оппозициянын чоң бөлүгүн, азыр абакта отурган мурдагы президент Саакашвилинин саясий блогу ээлеп турган шартта, Грузиянын Батышка интеграцияланышын убада кылат, андан кийин эркиндик жана бакубатчылык келе тургандай айтып жатышат. Көпчүлүк грузиндердин күнүмдүк материалдык кыйынчылыктары расмий үгүт кампаниясында дээрлик көрсөтүлбөйт.
Профсоюз демилгелери
Забастовка, анда Ансиани жана анын профсоюзу анонимдүү бандиттерге каршы турушат, июлдан бери уланууда жана заманбап Грузиянын тарыхындагы эң ири акциялардын бири болуп эсептелет. Айтылган жумуш берүүчү — Швециялык Evolution Gaming компаниясы, дүйнө жүзүндөгү онлайн-казино кардарларына кызмат көрсөтөт. Грузиянын дерегуляцияланган экономикасы, төмен айлык жана, балким, алсыз эмгек кыймылы шартында, Evolution 2018-жылы Тбилисиге келген жана ошондон бери анын студиясы өлкөдөгү эң ири жеке жумуш берүүчүлөрдүн бири болуп калды.
Компания (же профсоюздын шектенгендей, андагы үлүшкө ээ болгон өкмөттүк расмийлар) мындай ачык коркутууну колдоно баштаганынын бир себеби — профсоюз «Труд», анын вице-президенти Тамар Ансиани болуу менен, компанияга каршы турууда — бул грузин талаасындагы алсыз эмгекчилердин таасирдүү өкүлү эмес. Керсеси, бул соңку жылдары грузиялык эмгек кыймылынын жаңы күрөшчү мүнөзүн берет деген бир нече жаңы профсоюз демилгелеринин бири болуп саналат.
«Көпчүлүк башка профсоюздардан айырмаланып, биз адамдарды уюштурууга жана күрөшүүгө көңүл бурабыз, жана менимче, бул бизди өкмөт үчүн маселеге айлантат», — дейт Ансиани, ал эми профсоюздун президенти Георгий Диасамидзе мерчемдик менен мактанып баш чайкайт. Алардын айтымында, грузин эмгекчилеринин шартын жакшыртуу үчүн күрөш сөзсүз саясий мүнөзгө ээ. Жазында профсоюз чет өлкөлүк агенттер тууралуу өкмөттүк мыйзамга каршы акцияларга активдүү катышкан. Өкмөт бул мыйзам чет өлкөдөн 20 пайыздан ашык каржылоо алган ар кандай коммерциялык эмес уюмдарга катуу аудит талаптарын киргизет деп айтты жана НКОлар секторунда керектүү ачыктыкты камсыздайт дешти.
Бирок «Труд» бултуулукма авторитар чара деп эсептейт жана аларга уюм катары коркунуч келтирет. Себеби грузин эмгекчилеринин профсоюзга төгүмдөрдү төлөй турган каражаты өтө аз болгондуктан, түпкү деңгээлде уюшкан профсоюздар чет өлкөлүк солидардыкка көз каранды. «Труд» забастовкачыларга юридикалык жардам көрсөтүп, Evolution алдындагы пикет линиясына чатырлар орнотулушун камсыздай алган — бул универсалдык жана эл аралык өнөктөштөрдүн, мисалы, UNI Global Union жана Дания профсоюздарынын конфедерациясынын колдоосу аркылуу ишке ашты.
«Эгер биз Батыштын колдоосу менен чет өлкөлүк компаниялардан грузин эмгекчилерин коргоого аракет кылып жатсак, ал эми өкмөт кыймыл кылбаса, анда бул бизди чет өлкөлүк агент кылып коёт?» — деп сурайт Диасамидзе. Эгер «Труд» жаңы мыйзамды кабыл алса, алар негизги принциптерден баш тартып, Ансианинин айтымында, мүчөлөрү жана пландалган акциялары жөнүндө жеке маалыматты бийликке берүүгө аргасыз болмок. Рефери катары бийлик партиясынын авторитар тенденцияларын токтотууга аракет кылып, Ансиани забастовканын башталышынан бери биринчи жолу Тбилисини таштап, төрөлгөн шаарына добуш берүүгө барууну пландап жатат. «Бул шайлоо — грузиндердин тандоосу: алар эмне каалайт — Европа же Россия», — дейт ал.
Эшки көрүнүш, ал Батыш кеңешинин компаниясы менен учурда болуп жаткан күрөшүнө карабастан либералдык оппозициянын геосаясий риторикасын колдонуп жатканы таң калычтуу көрүнүш болушу мүмкүн. Бирок ал жана анын профсоюздоштор Европага байланыштуу үмүттөрү либералдардын көз карашынан айырмаланат.
Ансиани менен Диасамидзе «Грузинская мечтадан» кетирүүнү үмүт кылышса да, алар азыркы оппозицияны да колдошпойт, анткени анын көп өкүлдөрү бүгүнкү күнгө чейин Саакашвили учурунда эмгек укуктарын бузган либертариандык идеологияны карманат. «Көпчүлүк грузин саясатчылары Европа, дерегуляция жана эркин рынок тууралуу жаңылып жатат», — дейт Диасамидзе, бул сөзүн айтып жатканда кайсы бийлик партиясы болбосун же оппозиция болобу эске алат. «Буга чейин өкмөт эмгек коопсуздугу инспекциясын жок кылып салганын айтып, аны коррупциялашкан деп атаган. Бирок полиция да коррупциялашкан болчу, жана эмнегедир алар полицияны болгону реформалоо менен эле чектелишкен», — деп күлөт ал. «Ал эми «Грузинская мечта» акыры-нада ошол мекемени кайра түзгөндө, алар муну эл аралык басымга жооп кылуу үчүн гана жасашкан», — деп түшүндүрүп, «Биздин көз карашыбыздан, Европа — бул айрым негизги регуляцияларды билдирет» деп кошумчалайт.
Автократия
Профсоюз активисттеринин «Грузинская мечта» партиясынын автократиялык жактары жөнүндө кооптонуусун грузин солчу оппозициясынын көптөгөн өкүлдөрү да бөлүшөт. «Бизди эң көп тынчсыздандырганы — күчөп жаткан авторитаризм», — дейт журналист Ани Георгадзе. Бирок анын кесиптеши Натия Карчилладзенин ою боюнча, геосаясий терминдер маселенин логикалык аныктамасы үчүн анча ыңгайлуу эмес. «Демократия же авторитаризм жөнүндө сүйлөгөндө, бул чындап эле геополик эмес», — дейт ал. Эки аял да солчул онлайн-медиа «Маутскебели» үчүн иштешет, ал социалдык маселелерди, мисалы, Evolutionдагы улантылган забастовканы чагылдырат. Басылманын башкы кеңсеси Тбилиси борбордук вокзалдын жанындагы тынч турак жай көчөсүндө жайгашкан, анын жөнөкөй дубалдарына Дэвид Гребер жана Янис Варуфакистин китептери коюлган.
Ансиани менен Диасамидзенин профсоюзу сыяктуу эле, «Маутскебели» да чет өлкөлүк агенттер тууралуу мыйзамдын талаптарына кирет, бирок азырынча аны сактабайт. «Маутскебели» европалык донорлордон, мисалы немецтик жашылдар менен байланышы бар Генрих Бёлл фонду сыяктуу каражаттардан иштейт. Журналисттер бул идеалдуу чечим эмес экенин моюнга алышат, анткени мындай каржылоо да айрым чектөөлөрдү алып келет, бирок алар мындай вариантты маанилүү маселелерди чагылдырууну каалагандар үчүн азыркы учурда жеткиликтүү эң жакшысы деп эсептешет.
«Бир жолу америкалык мүмкүн донор менен сүйлөшүп жатканбыз, бирок Палестина тууралуу биз каалаган форматта бир нече пост жарыялаган соң, ал себепсиз эле жок болуп кетти», — деп эскерет Георгадзе. «Маутскебели» каржылоо көз карандылыгын краудфандинг аркылуу азайтуу үмүтүндө болсо да, бул жөнөкөй грузиндердин кырдаалын эске алганда, иштебей турган альтернатива болуп саналат. Грузиядагы көпчүлүк маалымат каражаттарынын — бийликке жакын же оппозициялык болуп айырмаланган — каржылоосу саясий партиялар же бизнес тарабынан камсыздалгандыктан, «Маутскебели» сыяктуу көз карандысыз басылмага караганда алар анчалык көз карандысыз болбой калат.
Бул фактты тастыктаган нерсе, алдын ала үгүт кампаниясы уланып жатканына карабастан, Грузиядагы айрым эң курч социалдык кармаштар негизги жаңылыктар медиасы тарабынан дээрлик чагылдырылбай келет. Георгадзе менен Карчилладзенин пикиринче, ири бизнес, мисалы Evolution же тоо кен өндүрүүчү гигант Georgian Manganese — «Грузинский марганец», — борбордук Грузиянын аймагынын тургундарынын үйлөрүн бузуп жаткан ишмердүүлүгү үчүн бир нече жумага созулган ачкачылык акциясынын объектиси болуп калган, саясатчыларга байып кетүү мүмкүнчүлүгүн берет — бийлик тарабынан болобу же оппозиция аркылуу болобу. Грузиядагы демократиянын жетишсиздигин көрсөтүүчү симптом — партиялык жана бизнес кызыкчылыктарына жакын медиалар окуяларды сынчыл чагылдырууга кызыкдар эмес.
Бирок доминанттуу саясий фракциялар грузин эмгекчилеринин көйгөйлөрүн негизинен четке какса, түпкү солчул демилгелер жаңы альянстарды түзүүгө аракет кылууда. Мындай мисалдардын бири — «Практика» — өзүн «эмгек классынын кафеcи» деп атаган демилге, 2022-жылы Тбилиси борборуна жакын ачылган. «Бизде башта болгону бир күйөрман тарабынан белекке берилген нан бышыруучу меш гана бар болчу», — деп эскерет Георгий Хасаия. Ал кафеcтин арткы тарыпында өз кесиптештери Георгий Картвелишвили жана Акаки Чикобава менен бирге отурат. Үчөө тең академиктер жана социалисттик кыймыл «Хма» мүчөлөрү, бул кыймыл «Практика»ны башкарат.
«Биз коомдук аймакка социалисттик саясатты алып кирүүгө аракет кылабыз», — деп максаттарын түшүндүрөт Хасаия. Саясий үгүт боюнча бул ар кандай кампанияларды камтыйт, мисалы мамлекет мектеп окуучуларына эркин тамактанууну камсыз кылсын деген талап. Чет өлкөлүк гранттардан айырмаланып, «Хма»нын кыскача каржылоосу «Практикадан» келет.
Кафеде кофе жыты жана негизинен жаш коноктордун аралашкан кызуу талкуулары бар. Окуутуучулар жана аз бюджеттүү жумушчулар үчүн арзан ичимдиктер менен тамак-аш сунуш кылып, кафе социалдык кыймылдар менен демилгелер үчүн чогулуш орун катары кызмат кылат — жалпы кызыкчылыктары болгонуна карабастан, алар башкача шартта кездешпей калмак.
Ачык солчул мейкиндиктин тартыштыгын эске алганда, кафе класста уюшуу үчүн уникалдуу инфраструктурага айланат. Өткөн жылы Тбилисиге талаптары менен келген «Грузинский марганец» шахтёрлорунун забастовкалары учурунда «Практика» арбаканга чейин жатакана менен камсыз кылган. «Маутскебели» журналисттерине окшоп, «Хма» активисттери да грузиялык саясаттагы көрүнгөн бөлүнүүлөрдүн коомдогу терең класстуу кагылыштарды жашырып коюшу мүмкүн деп эсептешет.
Эки оң канат
Азыркы учурда бийликтеги консерваторлор жана аларды негизги про-чыгыш либералдык оппоненттери бири-бирин Россиянын же Батыштын марионетаси деп айыптаса да, ни бир тарап дагы шайлоочуларга экономикалык же социалдык саясат боюнча маанилүү сунуштарды бербейт.
«[Лоуренстин] Ферлингетти ырын кайталап айтсак: грузиялык саясий класс — бул эки оң канаттуу канаттары бар канаттуу кушка окшош», — дейт Хасаия. Анын ою боюнча, ошол эки «оң канат» убада кылган геосаясий милдеттемелер — «Грузинская мечта» улуттук суверенитетти бекемдейм деген убадасы же оппозициянын европалык келечек кепилдиги — көпчүлүк учурда мазмунсуз.
«Хма» активисттери үчүн чет өлкөлүк агенттер тууралуу мыйзам бышык мисал. Алар Батыштан каржыланган айрым ири НКОлор грузин саясатында зыяндуу таасир тийгизди деп макул болушса да, мисалы прогрессивдүү салыкка каршы лоббирование аркылуу, мындай уюмдар мыйзамга ылайыкташып же айып пулдарды төлөп койсо болот деп ишенишет. Алардын ою боюнча, чындыгында үрөгө жыгыла тургандар — түпкү социалдык кыймылдар. Картвелишвилинин айтымында, ушул демилгелер мыйзамдын чыныгы максаты болушу мүмкүн. «Бийликчил «Грузинская мечта» саясий жетекчилери бул мыйзамды илгерилеткенде, алар аны гидроэлектростанция курууга каршы болгон жана НКО катары катталбаган демонстрациялардын артында турган агенттерди аныктоого жардам берет деп айтышкан», — деп түшүндүрөт ал. «Ал эми бул ‘чет өлкөлүк каржылоо’ көп учурда Европа менен АКШдагы грузин эмгек мигранттарынын кайрымдуулук жардамы болуп келген», — деп кошумчалайт Чикобава.
Алар либералдардын оозундогу антироссий позициясы да чыныгы эмес деп эсептешет. Хасаиянын айтымында, «Саакашвили жана анын олигарх өнөктөшү Каха Бендукидзенин алып келген ушул катаал неолиберализм формасы» көбүнчө Россиядан келген экономикалык шок терапиясынын архитекторлорунан илхам алган, 1990-жылдардагы орус моделдерине окшош экенин белгилейт. «Грузиялык капитализм — бул орусча капитализм», — дейт Картвелишвили. «Биз Россиялык капиталды улутташтырууну талап кылганда деле, либералдар эркин рынок идеологиясын таштап, ошол эле кадамды жасай албай жатышат», — деп күлөт Хасаия.
Ошентсе да «Хма» активисттери шайлоону маанилүү деп эсептешет. «Бул демократияны коргоо маселеси: бийлик партиясын токтотуп, анын авторитардык, малайчылык жигердүү буржуазияга айланышын алдын алып, капиталды ылдам өнүктүрүп жибербеши үчүн», — дейт Картвелишвили.
Шайлоо саясат жагынан жагымсыз жагдайдын мындан ары начарлашын токтотууга мүмкүнчүлүк болсо да, оппозициялык партиялардын эч бири эмгекчилер үчүн олуттуу өзгөртүүлөрдү убада кылбайт — айрыкча Грузиянын эмгеккө каршы абалын кардиналдуу түрдө өзгөртүү тууралуу айтсак.
Бирок «Хма» жана солчул кыймыл түзүүгө үмүт эткендер үчүн шайлоодон кийин пайда боло турган реалдуу мүмкүнчүлүктөр боюнча айрым үмүттү туудурган белгилер бар. «Көп жаштар социалисттик идеяларга көбүрөөк кызыгып жатат», — дейт Хасаия. «Каха Бендукидзе сыяктуу неолиберализмдин атасынын атына негизделген жеке университетте окуган айрым студенттер да прагматикалык жагынан прогрессивдүү саясатка карай тартылууда», — деп күлө түштү Картвелишвили.
Мындан тышкары, «Хма»нын кеминде бир кампаниясы учурдагы шайлоо үгүт кампаниясына кирип калды. «Демек, дээрлик ар бир партия программасына мектептеги акысыз тамакты убада кылып алып кирди», — дейт Хасаия, ал «Хма»нын үгүтү ушуга өбөлгө болду деп ишенет. Активисттер саясатчылардын бул талапты өз программасына киргизгенин көргөндө ыңгайсыз сезилишсе да, алар муну абалдын адаттагыдай начарлап кетүүсүнөн коргогон позитивдүү өзгөрүү катары кабыл алышат. «Биз көп адамдарды бул жакшы идея экенине, иштээрине жана алардын күнүмдүк жашоосуна жардам берээрине ишендирдик. Бул согушта биз уттук», — дейт Хасаия.
Шайлоонун жыйынтыгына карабастан, эмгек жана социалдык кыймылдардын туруктуулугу Грузиянын башка, адилеттүү келечеги үчүн күрөштө чечүүчү фактор бойдон калат. Ал эми Тамар Ансиани менен анын забастовкага катышып жаткан кесиптештери үчүн алардын күрөшү талаптар канааттандырылмайынча уланат. Профсоюз октябрь айынын башында пикет линиясына кошумча коргонуу катары трейлер алып келип, өз чечкиндүүлүгүн көрсөткөн. «Албетте, кыш келатат, бирок биз бул жерде калабыз, кандай болбосун», — деп ишенимдүү билдирет Ансиани.
Макаланын оригиналы: https://jacobin.com/2024/10/georgia-labor-elections-repression-europe
Редакциядан:
Бул макала Грузиядагы шайлоолор тууралуу болсо да, ал Орусия үчүн да актуалдуу. Бизде да эки оң канат бар, бирок алардын бири сынып калган же тактап айтканда ажырап кеткен. Орусиядагы оппозиция практика жүзүндө жок кылынган, түпкү демилгелерге, социалдык кыймылдарга жана реалдуу көз карандысыз профсоюздарга мүмкүнчүлүк берилбейт.
Мунун натыйжасы катары — челобитные бир нече акыркы жылдагы жалгыз нааразылык формалары болуп калган. Оңго кадам, солго кадам, уруксатсыз акция же социалдык тармактагы пост — жана сен түрмөдө болосуң.
Өлкөдө диктатордук режим орногон. Ошондуктан күн тартибинде коммунисттик же анархо-коммунисттик революция эмес, коомдук жана саясий күрөш үчүн мүмкүнчүлүктөрдү түзүү турат. Эмгек кыймылынын өнүгүшү үчүн бизге демократия керек, ал эки оң канатка ээ болуп чыкса да.